Giám sát phóng điện cục bộ giúp phát hiện sớm dấu hiệu suy giảm cách điện trong thiết bị điện cao áp. Qua một trường hợp thực tế, Dynamic Ratings cho thấy phương pháp này có thể xác định sự cố tại sứ xuyên của máy cắt khí 345 kV. Kết quả giám sát giúp đơn vị vận hành kiểm tra, đánh giá và đưa ra quyết định thay thế thiết bị phù hợp.

1. Phóng điện cục bộ và nguy cơ đối với thiết bị điện cao áp

Phóng điện cục bộ (PD) là dấu hiệu cảnh báo sớm về tình trạng suy giảm của thiết bị điện. Nếu không được phát hiện và xử lý, hiện tượng này có thể dẫn đến sự cố điện tốn kém.
Phóng điện cục bộ xảy ra bên trong lớp cách điện của máy biến áp, máy phát điện, động cơ, tủ đóng cắt hoặc cáp điện. Hiện tượng xuất hiện khi một phần cách điện không chịu được ứng suất điện và xảy ra phóng điện.
Quá trình này diễn ra nhanh, làm ảnh hưởng đến tuổi thọ thiết bị. Vì vậy, giám sát tình trạng thiết bị đóng vai trò quan trọng trong quản lý vòng đời tài sản điện.
1.1. Những nguyên nhân gây phóng điện cục bộ
Phóng điện cục bộ có thể bắt nguồn từ điện áp vận hành hoặc điện áp cảm ứng do từ thông chính và từ thông tản. Độ ẩm xâm nhập và các hạt nhiễm bẩn cũng có thể làm suy giảm đặc tính cách điện.
Ngoài ra, lỗi lắp đặt và khiếm khuyết trong quá trình sản xuất có thể gây ra hiện tượng này. Các yếu tố môi trường như nhiệt độ, độ ẩm và quá trình lão hóa cách điện cũng là những nguyên nhân liên quan.
Giám sát trực tuyến thiết bị điện cao áp giúp nhận diện sớm tình trạng suy giảm. Nhờ đó, đơn vị vận hành có thêm cơ sở để đánh giá tình trạng thiết bị.
1.2. Vì sao cần giám sát phóng điện cục bộ?
Các công nghệ như phân tích khí hòa tan (DGA) và giám sát sứ xuyên trực tuyến đã được sử dụng để đánh giá tình trạng thiết bị điện cao áp. Tuy nhiên, giám sát phóng điện cục bộ trực tuyến chưa được triển khai phổ biến bằng.
Phóng điện cục bộ thường xuất hiện trước khi xảy ra hư hỏng cách điện. Do đó, việc bổ sung phương pháp giám sát này giúp mở rộng khả năng theo dõi tình trạng thiết bị.
Mặc dù không thể đo trực tiếp phóng điện cục bộ, hệ thống vẫn có thể phát hiện các biểu hiện năng lượng liên quan. Những biểu hiện này gồm xung điện, phát xạ điện từ, âm thanh, ánh sáng và nhiệt.
Trong đó, giám sát các xung điện là phương pháp thuận tiện và có chi phí triển khai trực tuyến thấp. Phương pháp này còn cho phép sử dụng một cảm biến để giám sát sứ xuyên và phóng điện cục bộ.
2. Các công nghệ hỗ trợ giám sát phóng điện cục bộ
Để phát hiện sớm tình trạng suy giảm của thiết bị điện cao áp, cần có phương pháp giám sát phù hợp. Dynamic Ratings giới thiệu các loại cảm biến hỗ trợ theo dõi hoạt động phóng điện cục bộ trong những ứng dụng khác nhau.
2.1. Cuộn dây Rogowski
Cuộn dây Rogowski được sử dụng làm cảm biến trong hệ thống phát hiện phóng điện cục bộ. Thiết bị theo dõi các xung dòng điện tần số cao phát sinh từ hoạt động phóng điện.

Cảm biến này có khả năng phát hiện tín hiệu phóng điện bên trong cách điện của máy biến áp, cáp điện và tủ đóng cắt cao áp. Tuy nhiên, nó cũng có thể thu nhận nhiễu từ bên ngoài.
Cuộn dây Rogowski của Dynamic Ratings hỗ trợ loại bỏ nhiễu dựa trên cực tính xung khi kết hợp với cảm biến BAU+. Khả năng lọc nhiễu này cho phép thiết bị giám sát sử dụng tần số thấp hơn. Nhờ đó, hệ thống có thể quan sát hoạt động phóng điện bên trong cuộn dây rõ hơn.
Các đặc điểm được Dynamic Ratings nêu gồm:
- Vật liệu có khả năng chống suy giảm do tia cực tím.
- Thiết kế không xâm lấn, dễ lắp đặt và có dây đai khóa.
- Nhiều kích thước phù hợp với các đường kính sứ xuyên khác nhau.
- Đầu nối đạt cấp bảo vệ IP67, phù hợp với môi trường khắc nghiệt.
Cảm biến được lựa chọn theo chiều dài để bao quanh phần đế sứ của sứ xuyên. Vị trí lắp đặt nằm dưới phần tán sứ phía dưới.
2.2. Cảm biến BAU+
Cảm biến BAU+ đảm nhiệm nhiều chức năng trong hệ thống giám sát. Nhờ đó, người dùng không cần mua một cảm biến riêng cho từng ứng dụng.
Cảm biến cung cấp tín hiệu phục vụ đánh giá đặc tính cách điện của sứ xuyên. Thiết bị cũng hỗ trợ phát hiện phóng điện cục bộ tại sứ xuyên và máy biến áp.
Ngoài ra, BAU+ có mạch bổ sung để lọc nhiễu khi sử dụng cùng cuộn dây Rogowski. Thiết kế đạt cấp bảo vệ IP67, phù hợp với điều kiện môi trường khắc nghiệt.
Các ứng dụng được đề cập gồm máy biến áp lực, ống dẫn thanh cái cách điện pha và máy biến dòng cao áp (HVCT).
2.3. Cảm biến tụ ghép

Cảm biến tụ ghép có độ nhạy cao trong việc phát hiện phóng điện cục bộ. Thiết bị giúp tách tín hiệu phóng điện khỏi dây dẫn được giám sát.
Tụ ghép được lắp đặt gần cuộn dây nhất có thể để tăng độ nhạy. Các ứng dụng gồm máy phát điện, tủ đóng cắt, động cơ, thanh cái cách điện pha và máy biến áp.
Vật liệu nhựa epoxy được thiết kế cho ứng dụng cách điện cao áp. Vật liệu này có đặc tính cách điện, độ bền cơ học và khả năng chống hóa chất. Khả năng chịu hồ quang cũng cao hơn epoxy cấp điện thông thường.
3. Trường hợp thực tế: Phát hiện sứ xuyên suy giảm bằng giám sát phóng điện cục bộ
Dynamic Ratings trình bày trường hợp một đơn vị điện lực triển khai giám sát trực tuyến trên các máy biến áp tăng áp máy phát. Hệ thống kết hợp giám sát khí hòa tan (DGA), sứ xuyên và phóng điện cục bộ.
3.1. Triển khai hệ thống giám sát
Hệ thống sử dụng cảm biến tại đầu thử nghiệm của sứ xuyên cao áp. Cuộn dây Rogowski được lắp quanh phần tán sứ gần mặt bích.
Các tụ ghép được kết nối với những mối nối bu lông của thanh dẫn mềm nối với sứ xuyên hạ áp. Phương án này giúp giám sát cuộn dây hạ áp, do các sứ xuyên đó không có đầu thử nghiệm.
3.2. Phân tích dữ liệu và xác định nguồn phóng điện
Ngay sau khi lắp đặt, hệ thống bắt đầu phát cảnh báo do cường độ phóng điện cục bộ cao. Phần lớn cảm biến ghi nhận mức hoạt động trong giới hạn chấp nhận được.
Tuy nhiên, kênh 2 xuất hiện các đỉnh tín hiệu định kỳ vượt ngưỡng cảnh báo và báo động. Dữ liệu pha của phóng điện cục bộ phía cao áp giúp xác định dạng phóng điện đang xảy ra.
Các mẫu tín hiệu xuất hiện trên nhiều pha và tại nhiều vị trí của dạng sóng. Điều này cho thấy phóng điện có thể bắt nguồn từ nhiều vị trí khác nhau.
Kết quả phân tích xác định nguồn phóng điện nằm bên ngoài máy biến áp. Vì vậy, Dynamic Ratings đề xuất kiểm tra khu vực sân cao áp bằng camera corona.
3.3. Phát hiện hư hỏng và đề xuất thay thế sứ xuyên
Camera corona giúp đơn vị vận hành xác định nhiều nguồn phóng điện cục bộ. Vấn đề đáng chú ý nhất nằm tại các sứ xuyên của máy cắt khí SF₆ cao áp bảo vệ máy biến áp.
Phóng điện cục bộ xuất hiện với cường độ lớn tại nắp sứ xuyên. Kiểm tra trực quan phát hiện tình trạng ăn mòn tại vị trí này và 12 sứ xuyên khác trong nhà máy.
Sau khi đối chiếu kết quả giám sát với hình ảnh từ camera corona, đơn vị vận hành liên hệ nhà sản xuất máy cắt. Nhà sản xuất tiến hành kiểm tra trực quan các máy cắt khí cao áp.
Kết quả, nhà sản xuất khuyến nghị thay thế 12 sứ xuyên trên các máy cắt bảo vệ máy biến áp. Trường hợp này cho thấy dữ liệu giám sát có thể hỗ trợ xác định vị trí cần kiểm tra và đưa ra quyết định bảo trì.
4. Vai trò của giám sát phóng điện cục bộ trực tuyến
Hoạt động phóng điện cục bộ thường xuất hiện trước khi cách điện hư hỏng. Vì vậy, theo dõi liên tục giúp nhận diện dấu hiệu bất thường trong quá trình vận hành thiết bị.
Theo Dynamic Ratings, giám sát trực tuyến 24/7 cung cấp thông tin về khuyết tật và tình trạng suy giảm của máy phát điện, động cơ, máy biến áp, cáp điện và tủ đóng cắt. Việc theo dõi máy biến áp ở nhiệt độ vận hành cũng giúp đánh giá tình trạng thiết bị trong điều kiện thực tế.
Hệ thống giám sát của Dynamic Ratings còn sử dụng các đầu dò nhiệt điện trở (RTD) được tích hợp trong cuộn dây làm anten. Thiết kế này cho phép phát hiện hoạt động phóng điện bên trong cuộn dây.
Kết hợp dữ liệu giám sát với kết quả kiểm tra thực tế giúp đơn vị vận hành có thêm cơ sở đánh giá tình trạng thiết bị. Qua đó, họ có thể cân nhắc thời điểm sửa chữa hoặc thay thế trước khi sự cố gây gián đoạn vận hành.
Nguồn tham khảo: Dynamic Ratings, How Online Partial Discharge Monitoring Identifies Degraded Bushings.

Vpower Reliability – Dẫn đầu thị trường về các giải pháp nâng cao độ tin cậy của hệ thống điện và cơ khí, cung cấp danh mục sản phẩm và dịch vụ toàn diện, được tùy chỉnh để tối ưu độ tin cậy và quản lý tài sản trong nhiều ngành công nghiệp.
